ชนเผ่าอ่าข่ามีประวัติศาสตร์ความเป็นมานานนับพันปี มากกว่า 50 ชั่วอายุบรรพบุรุษ มีการสืบสานภูมิปัญญา ภาษา วัฒนธรรม และศิลปะต่าง ๆ มายาวนาน ความหลากหลายเหล่านี้ กลายเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว ก่อเกิดวัฒนธรรมที่สวยงาม กลมกลืนเป็นหนึ่งกับธรรมชาติ มีหลักความเชื่อ ขนบธรรมเนียมประเพณีสืบทอดกันมาแต่ครั้งปฐมบรรพชน ภูมิปัญญาศาสตร์ ศิลปะทุกแขนงได้ถูกถ่ายทอด สืบสาน เรียนรู้ปากต่อปาก (มุขปาฐะ) อาจารย์สู่ลูกศิษย์ พ่อสู่ลูก โดยไม่ได้มีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร

  บรรพบุรุษอ่าข่าสร้างสรรค์สิ่งอันล้ำค่าไว้มากมาย เช่น ปรัชญา คำคม วาทกวีศิลป์ และจารีตประเพณีต่าง ๆ เพื่อดำรงความเป็นชาติพันธุ์อ่าข่าไว้มิให้เสื่อมไปตามกาลเวลา มากกว่านั้น เพื่อความสงบสันติสุขของชุมชนที่อยู่ท่ามกลางขุนเขานิเวศน์อันงดงาม

  หนึ่งในมรดกที่สำคัญของชนเผ่าอ่าข่า คือ “การท่องจำชื่อบรรพบุรุษ” (Tseevq) นับว่า มีหนึ่งเดียวในโลก ตั้งแต่ พระเจ้าผู้สร้างฟ้า แผ่นดิน ก่อเกิดสรรพสิ่งและบรรพบุรุษมนุษย์คนแรก ได้สืบเชื้อสายโดยท่องจำชื่อบรรพบุรุษเริ่มตั้งแต่ บรรพบุรุษมนุษย์คนแรก ไล่เรียงลำดับมาถึงชื่อของตนเอง

   การสืบสายตระกูลจากพ่อสู่ลูก ต้องผ่านพิธีเชื่อมจิตวิญญาณระหว่างพ่อผู้เสียชีวิตกับลูกชาย โดยมีคนกลางผู้รู้ประกอบพิธีกรรม ผู้เป็นลูกจำเป็นต้องท่องจำชื่อบรรพบุรุษวงศ์ตระกูลของตนเอง หากจดจำชื่อไม่ได้  การสืบเชื้อสายวงศ์ตระกูลขาดช่วงทันที

ชาวอ่าข่าทุกคนต้องจดจำชื่อบรรพบุรุษ เพื่อสืบสายสกุล โดยมีความเชื่อว่า ถ้าจดจำชื่อบรรพบุรุษได้ เมื่อตายจากโลกนี้ไปสู่อีกโลกหนึ่ง สามารถกลับไปตามหาสายบรรพบุรุษของตนได้

การตายของชาวอ่าข่า หมายถึง การกลับไปอยู่กับบรรพบุรุษของตัวเองในอีกภพภูมิหนึ่ง โดย พิมา (Pirma) หรือผู้นำทางจิตวิญญาณ เป็นผู้สวดมนต์นำดวงวิญญาณกลับสู่แดนบรรพบุรุษ หมายความว่า อ่าข่าทุกคนได้กลับไปอยู่ดินแดนเดียวกันชั่วนิรันดร์ เพราะชาวอาข่ามีบรรพบุรุษพ่อแม่เดียวกัน

พ่อ (Aqda) ทำหน้าที่สอนให้ลูกชายท่องจำชื่อบรรพบุรุษอย่างจริงจัง เพื่อสืบทอดและสืบสานจิตวิญญาณบรรพบุรุษ การจดจำชื่อบรรพบุรุษ ไม่ได้มีความหมายเพียงเพื่อสืบสายสกุลอย่างเดียว แต่หมายรวมถึง การให้เคารพนับถือและมีความกตัญญูกตเวทีต่อบุพการี และแสดงถึงความรัก ความกตัญญูต่อบรรพบุรุษ รวมทั้ง อุทิศส่วนกุศลให้ท่านผู้ล่วงลับ อนึ่ง เป็นการขอพรจากบรรพบุรุษอีกด้วย

วิถีชีวิตประเพณีวัฒนธรรมที่สวยงามของชาวอ่าข่า ถูกสืบสานและดำรงความเป็นเอกลักษณ์มาจนถึงทุกวันนี้ได้ เพราะในอดีตชนเผ่าอ่าข่าเป็นสังคมเอกเทศ ไม่ติดต่อสื่อสารกับสังคมภายนอกมากนัก จึงมีความรุ่งเรืองทางศิลปวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์โดดเด่นไม่เหมือนใคร

โลกาภิวัฒน์มีอิทธิพลต่อรอบด้าน ส่งผลกระทบต่อสรรพสิ่งในโลกหล้า กระแสสังคมเข้ามามีบทบาทอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ จารีตประเพณีเดิม ทำให้เกิดความสงสัย เบื่อหน่ายวิถีเดิม ๆ จนถูกละทิ้งไป กลับยึดถือ แล้วเดินตามเส้นทางที่ตนเห็นชอบ สถานการณ์ต่าง ๆ เหล่านี้ มีแนวโน้มรุนแรงขยายวงกว้างอย่างรวดเร็ว

หากชาวอ่าข่าไม่ตื่นตัว ย้อนกลับมาดูจุดเดิมที่เคยเป็น เหลียวกลับมาสนใจศึกษาวิถีชีวิตประเพณีอ่าข่า อีกไม่นานชนเผ่าอ่าข่าคงเหลือเพียงตำนาน มีรูปกายภายนอกที่ไร้มนต์เสน่ห์และไร้มรดกทางจิตวิญญาณ …Read More…»

สวัสดีพี่น้องและสหายอาข่าที่รัก

   อาข่า เป็นแรงบันดาลใจให้ผมเขียนจดหมายฉบับนี้ขึ้น เพื่อเป็นแรงจูงใจให้พี่น้องอาข่าเกิดความรักในวัฒนธรรมของตัวเอง หลายคนคงรู้สึกถึงวัฒนธรรมอาข่าเริ่มลบเลือนหายไปจากสังคม กระแสสังคมหลักได้กลืนกินวัฒนธรรมอันดีงามของเราไป ผมเองเป็นอาข่าคนหนึ่งที่ไม่มีโอกาสอยู่บ้านมานานแล้ว กลับไปเยี่ยมบ้านเกิดทุกครั้ง ได้เห็นการเปลี่ยนแปลงในทางที่ดีและไม่ดีพอสมควร

  แต่สิ่งที่ผมรู้สึกเศร้าสลดใจมากที่สุดคือ การจากไปอย่างไม่มีวันกลับมาของผู้เฒ่าอาวุโสทั้งหลายในหมู่บ้าน ผู้อาวุโสเหล่านี้ อดีตเขาเป็นนักปราชญ์แห่งขุนเขา รอบรู้จารีตประเพณีอาข่าอย่างถ่องแท้ พวกเขาได้จากไปโดยไม่มีโอกาสถ่ายทอดองค์ความรู้ที่ร่ำเรียนมาจากบรรพบุรุษ เป็นสิ่งที่ผมเสียใจและเสียดายมากที่สุดเพราะมารู้และคิดได้อีกทีทุกอย่างก็สายไปเกินแก้แล้ว

   หลายปีที่ผ่านมาผมคิดถึงปัญหาที่อาข่าเผชิญอยู่ พยายามศึกษาภาษาวัฒนธรรมของบรรพชน เพื่อหาวิธีแก้ไขและสืบสานวิถีชีวิต แนวคิดปรัชญาต่าง ๆ ของเราไว้ การได้เรียนรู้ภาษาอาข่า คำคมและ วาทศิลป์ต่าง ๆ ที่ผ่านมาทำให้ผมมีความสุขมาก ได้สัมผัสถึงจิตวิญญาณของอาข่าระดับหนึ่ง เกิดความกระหายอยากเรียนรู้มากขึ้น และตระหนักถึงความยิ่งใหญ่ของภาษาและวัฒนธรรมอาข่าว่า “เป็นจารีตประเพณีหนึ่งเดียวในโลกที่มีการท่องจำชื่อบรรพบุรุษตั้งแต่เริ่มแรกของเผ่าพันธุ์จนมาถึงตนเอง” วิถีจารีตที่งดงามของอาข่าเหล่านี้ ทุกคนควรสนับสนุนอนุรักษ์ไว้เป็นมรดกอันมีค่าของโลกต่อไป

  ด้วยเหตุนี้ ทำให้ผมเกิดความรักในวัฒนธรรมอาข่า อยากเป็นส่วนหนึ่งในการอนุรักษ์และพัฒนาวิถีชีวิตอาข่าให้ยั่งยืน สามารถดำรงควบคู่ไปกับโลกยุคโลกาภิวัฒน์ ให้ประเพณีอาข่าอยู่คู่ฟ้าดินตลอดไป ทั้งนี้ ทุกสิ่งทุกอย่างจะเป็นไปได้ก็ต่อเมื่อพี่น้องและสหาย มีกำลังใจ มีเป้าหมายร่วมกัน ให้กำลังใจซึ่งกันและกัน รักในความเป็นอาข่า เพราะเป็นหน้าที่ของเราทุกคนที่ต้องเรียนรู้ สืบทอดความเป็นอาข่าของเราไม่ให้เสื่อมหายไปในยุคของเรา

   ร่วมเคียงข้าง เดินก้าวแรกอย่างมั่นคง โดยพวกเราเยาวชนรุ่นใหม่ สร้าง“หอวัฒนธรรมอาข่า” เพื่อเป็นหัวใจของการถ่ายทอดเรียนรู้วิถีชีวิต อนึ่ง เพื่อเป็นเกียรติยศบูชาบรรพบุรุษของเผ่าพันธุ์อาข่า สืบไปนิรันดร์

ชุมชนอาข่าที่นับถือบรรพบุรุษอาข่า มีสถานที่สำคัญ ดังต่อไปนี้

1. ประตูหมู่บ้าน “ล้อข่อง” Lawr  kanq

2. ชิงช้าใหญ่ “หละเฉ่อมา” Lavq  ceq  ma

3. ลานวัฒนธรรม “แดข่อง” Dae khanq

4. บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ “อีซ้อล้อเขาะ” ir sawr lawr khawvq

5. หิ้งบูชาบรรพบุรุษ “เปาะเหลาะเปาะทู้” Pawvq Lawvq Pawvq tur

6. ศาลเจ้าที่ “มี้ซ้อง” Mir  sanr

7. ป่าช้าชุมชน “หล่อบยุ้ม” Lawq Bymr  หรือ “จ้อพูนยี้ย้า” Jawr pu Nyir yar