ก่อนอื่นก็ขอออกตัวก่อนนะครับว่า ผมไม่ใช่นักเขียน ไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญด้านชนเผ่าพื้นเมืองอาข่า แต่กำลังพยายามจะไต่เต้าไปเป็นนักเขียน และก้าววิ่งตามความใฝ่ฝันที่อยากเป็นผู้บอกเล่าเรื่องราวความเป็นอาข่าให้สังคมทั่วไปได้รับรู้ เข้าถึง และเข้าใจในอัตลักษณ์ึคววามเป็นตัวตนที่แ้ท้จริงให้มากที่สุด และผมก็อยากเชิญชวนผู้ที่มีความรู้ในเรื่องราวอ่าข่ามากพอมาร่วมเดินทางไปพร้อมๆกับผมด้วย

ผมขอเรียกเส้นทางนี้ว่า “เส้นทางสายไหมสู่ดินแดนอาข่า” หากเราร่วมเดินมุ่งสู่เส้นทางสายไหมนี้ไปพร้อมๆด้วยกัน อัตลักษณ์ความเป็นอาข่า (identity) จะคงอยู่ในอุ้มมือของอ่าข่าตลอดไปอย่างแน่นอน

หลายคนดูหัวข้อบทความนี้แล้ว อาจแปลกใจ เพราะคำว่า ชนเผ่าพื้นเมือง เพิ่งมาประกาศใช้ในในประเทศไทย เมื่อ 8-9 สิงหาคม 2550 และจัดงานมหกรรมชนเผ่าพื้นเมืองแห่งประเทศไทย ครั้งแรก เมื่อ 5-11 กันยายน 2550 ที่จังหวัดเีชียงใหม่ หลายๆคนที่เข้าร่วมงานนี้คงจำำได้เป็นอย่างดี แต่สำหรับในต่างประเทศนั้นได้ประกาศใช้คำคำนี้มานานแล้ว เท่าที่พวกเรารู้กันก็มี ชนเผ่าพื้นเมืองอินเดียแดง

ชนเผ่าพื้นเมืองอาข่า

ต่อไปผมขอเล่าประวัติอาข่าอย่างย่อๆ ตามที่ได้ศึกษา ได้เรียนรู้ ได้ติดตามข่าวคราวความเคลื่อนไหวทางหน้าหนังสือพิมพ์ สื่อทางโทรทัศน์ต่างๆ เอาเป็นว่า เรื่องต่อไปนี้ผมไม่ได้ไปทำวิจัยค้นคว้าหาความจริงเอง แต่เป็นการผสมผสานความรู้ระหว่างข้อมูลการวิจัยของผู้อื่นกับความเป็นอ่าข่าของผม

ชนเผ่าพื้นเมืองอาข่า ภาษาอ่าข่าเรียกว่า Aqkaq ภาษาอังกฤษ เรียกว่า Akha ถิ่นฐานดั้งเดิมอยู่ที่บริเวณภูเขาสูงทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือกับตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศจีน แต่ในปัจจุบันมีประชากรอ่า่ข่าอยู่มากที่สุดในมณฑลยูนาน และในแคว้นสิบสองปันนาของประเทศจีน

นอกเหนือจากนี้ยังมีประชากรอาข่าที่ได้อพยพย้ายถิ่นฐานจากประเทศจีนไปอยู่บริเวณเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ได้แก่ ประเทศไทย ลาว พม่า และเวียดนาม และปัจจุบันยังมีประชากรบางส่วนที่ไปอยู่ในประเทศออสเตรเลีย สหรัฐอเมริกา และประเทศอังกฤษ เป็นต้น ประชากรที่ไปอยู่ในประเทศเหล่านี้ น่าจะมาจากผู้หญิงอ่าข่าแต่งงานกับชายชาวต่างชาติของประเทศนั้นๆ

ชนเผ่าพื้นเมืองอาข่าได้เข้ามาอยู่ในประเทศไทยเมื่อประมาณ 120 ปีที่แล้ว โดยประชากรส่วนมากได้กระจายไปอยู่ในพื้นที่ 7 จังหวัดทางภาคเหนือ ได้แก่ จังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ แพร่ ตาก ลำปาง เพชรบูรณ์ และจังหวัดพะเยา มีประชากรอ่าข่าในประเทศไทยประมาณ 70,000 คน และอาศัยอยู่มากที่สุดในจังหวัดเชียงราย โดยอ่าข่าที่เข้ามาอยู่ในประเทศไทยตามจังหวัดต่างๆนั้นมีอยู่ 8 กลุ่มด้วยกัน

1. Law mir Aqkaq
เช่น หมู่บ้านดอยช้าง บ้านพญาไพร บ้านม้งแปดหลัง

2. Uqlor Aqkaq
เช่น หมู่บ้านแสนใจ อำเภอแม่ฟ้าหลวง บ้านดอยสะโง๊ อำเภอเชียงแสน

3. Paq mir Aqkaq
เช่น หมู่บ้านผาหมี บ้านแม่จันใต้ บ้านผาฮี้

4. Naq kar Aqkaq
ไม่มีข้อมูลที่แน่ชัดว่าอยู่หมู่บ้านไหน

5. Uqpyevq Aqkaq
เช่น หมู่บ้านบ้านพญาไพรลิทู่ บ้านพญาไพรเล่ามา บ้านพญาไพรเล่าจอ

6. Ar ker Aqkaq
เช่น หมู่บ้านห้วยน้ำขุ่น แม่ต่ำ อ.แม่สรวย

7. Ar jawr Aqkaq
ไม่มีข้อมูลที่แน่ชัดว่าอยู่หมู่บ้านไหน

8. Uq piq Aqkaq
ไม่มีข้อมูลที่แน่ชัดว่าอยู่หมู่บ้านไหน

Law mir Aqkaq ลอมี้อาข่า	Uqlor Aqkaq อู่โล้อาข่า
Paq mir Aqkaq ผะมี๊อาข่า	Naq ker Aqkaq หน่าค๊าอาข่า
Uqpyevq Aqkaq อู่เปี๊ยะอาข่า	Ar ker Aqkaq อาเค๊ออาข่า
Ar jawr Aqkaq อาจ้ออาข่า	Uq piq Aqkaq อู่พีอาข่า

หมายเหตุ :: กลุ่มอาข่าที่ไม่ได้ระบุว่าอาศัยอยู่หมู่บ้านไหน ท่านใดมีข้อมูลช่วยแนะนำให้ผมด้วย เดี่ยวผมจะนำข้อมูลของท่านเพิ่มเติมทีหลัง

แหล่งที่มา : สมาคมเพื่อการศึกษาและวัฒนธรรมอ่าข่าเชียงเราย, มูลนิธิกระจกเงาเชียงราย

6 Opinions To “ชนเผ่าพื้นเมืองอาข่า”