คำตอบก็คือ เพราะชาวอาข่ายุคสามสิบปีก่อน มีข้อจำกัดในการฟังภาษาไทย เมื่อมีคนมาสอบถามว่าที่นั่นมี “มิดะ” จริงหรือ ก็พยักพเยิดหน้า เนื่องจากฟังคล้ายๆกับคำว่า “หมี่ดะ” ด้วยความบริสุทิธิ์ใจจริงๆ ที่ไม่รู้ว่า “มิดะ” ในมุมมองของคนนอกนั้นหมายถึงอะไร

ในภาษาอาข่าไม่มี “มิดะ” มีแต่คำว่า “หมี่ดะ” หมายถึง หญิงสาวในวัยพร้อมจะมีครอบครัว คือชาวอาข่าแบ่งชื่อเรียกผู้หญิงตามช่วงวัยทั้ง 4

ทารกแรกเกิดถึง 12 ขวบ เรียกว่า “อะบู้ยะ” โตเป็นสาวแรกรุ่นอายุ 13-17 ปี เรียกว่า “หมี่เดอเดอจ๊อง” โดยกำหนดให้ใส่หมวกลักษณะหนึ่ง ครั้นอายุ 18-24 ปี เรียกว่า “หมี่ดะ” คือ พร้อมที่จะแต่งงาน ต้องใส่เครื่องประดับเต็มยศมีขนไก่ หลังจากอายุ 24 ปีขึ้นไป เรียกว่า “หมี่เด๊ะ” คือเป็นแม่เหย้าแม่เรือนแล้ว

ไม่มีอะไรซับซ้อนซ่อนเงื่อนอยู่เบื้องหลังคำว่า “หมี่ดะ” ก็เป็นแค่หญิงสาวในวัยหนึ่ง

ส่วน “กะลาล่าเซอ” ที่บุญช่วยให้คำจำกัดความว่า หมายถึง “ลานสาวกอด” หรือ “ลานรักลานสวรรค์” จนเรามองเห็นภาพหญิงสาวนั่งชิงช้าเย้ายวนรอให้ชายหนุ่มมาเล้าโลม หากชายหนุ่มเลือกกอดหญิงสาวคนใดแล้ว ฝ่ายหญิงมีใจปฏิพัทธ์ก็จะกอดตอบ เป็นอันว่าต่างคนต่างเจอเนื้อคู่ที่ถูกใจ แต่หากกอดแล้วถูกหญิงสาวผลักไส ก็แสดงว่าหล่อนไม่เล่นด้วย เมื่อหน้าแตกก็ต้องไปไล่กอดสาวคนใหม่อีก

หญิงสาวอาข่า

นั่นคือภาพ “ลานสาวกอด” ที่บุญช่วยพรรณาไว้ แต่แท้จริงแล้วไม่มี “กะลาล่าเซอ” ไม่มี “ลานสาวกอด” ในบริบททางวัฒนธรรมของอาข่า

ภาษาอาข่ามีแต่คำว่า “กะล้าหละเฉ่อ” โดยแยกเป็นสองคำ “กะล้า” คือคำเรียกคนฝรั่งหรือคนแขกแปลกหน้า ทำนองแขกกุลา ส่วน “หล่ะเฉ่อ” คือ “ชิงช้า” ซึ่งชาวอาข่าตั้งชิงช้าสูงไว้ที่ลานกว้าง ลานนี้เรียกว่า “แดข่อง” หรือ “แตห่อง” เพื่อรองรับประเพณีโล้ชิงช้า มีขึ้นในช่วงเดือนสิงหาคมของทุกปี เป็นพิธีเฉลิมฉลองความอุดมสมบูรณ์ของผลิตผลพืชไร่ แต่ยามที่ไม่มีพิธีใดๆ คนทั่วไปก็สามารถมานั่งเล่นชิงช้านั้นได้ และชิงช้านี้มักเป็นที่นิยมของหญิงสาววัย “หมี่ดะ” ที่ชอบมาพบปะพูดคุยกัน

เพราะฉะนั้น กะล้าหละเฉ่อ หากแปลตรงตัวจึงหมายถึง ชิงช้าฝรั่ง ที่ประดิษฐ์ขึ้นมาเหมือนชิงช้าสวรรค์ ชิงช้าหมุน เพื่อความบันเทิงสนุกสนาน ไม่เห็นเกี่ยวอะไรกับลานวัฒนธรรมและประเพณีโล้ชิงช้าของชาวอาข่าเลย

การพบปะกันที่ลานกว้างนั้น เป็นไปในลักษณะคล้ายลานวัฒนธรรม ลานที่ทุกคนมารวมตัวกัน คราวที่ต้องทำพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ในวงวัฏ เกิด แก่ เจ็บ ตาย ฝังศพ แต่งงาน หรือใช้เป็นลานเล่านิทาน สุภาษิต แม่สอนลูก ปูสอนหลาน

    ไม่ใช่ลานสำหรับกอดสาว หรือ ลานของหญิงหม้ายเจ้าเสน่ห์มาสาธยายชั้นเชิงกามรสแบบประเจิดประเจ้อ!

ที่มา หนังสือพิมพ์มติชน สุดสัปดาห์ ฉบับที่ 1621 หน้าที่ 75-76

หนุ่มสาวอาข่า

ในมุมกลับกัน สังคมใดก็ตามที่มีการเปิดโอกาสให้หนุ่มสาวได้ลองถูกลองผิด เรียนรู้จักกันด้วยตัวเองก่อนแต่งงาน อาจมีการถูกเนื้อต้องตัวสัมผัสรัดกอดกันบ้าง ก็ย่อมน่าจะศิวิไลซ์กว่าสังคมที่ลูกสาวต้องยอมจำนนต่อการที่บุพการีเลือกคู่ครองให้ในลักษณะคลุมถุงชน

แต่ขอประทานโทษ ชาวอาข่าหาได้ยินดีกับคำยกย่องในมิติที่เห็นว่า พวกเขาเป็นสังคมที่เปิดกว้างเสรีภาพทางเพศตามแนวคิดแบบปรัชญาตะวันตกไม่

พวกเขายังคงยืนยันว่า ในประวัติศาสตร์มนุษยชาติของชาวอาข่าที่สืบทอดกันมานานกว่า 33 ชั่วอายุคน ไม่ว่าจะเป็นพี่น้องอาข่าที่อาศัยอยู่บนแผ่นดินผืนใด ทั้งในประเทศไทย จีน ลาว พม่า เนปาล หรือไม่ว่าจะอยู่ในยุคสมัยใด ทั้งอดีต ปัจจุบัน และอนาคต

ชาวอาข่าไม่เคยมีเรื่องมิดะอยู่จริง และมิใช่ว่าเคยมีอยู่จริงในยุคที่บุญช่วยไปเก็บข้อมูลเมื่อเกือบ 70 ปีก่อน แต่แล้วแอบยกเลิกไปเพราะความหวั่นไหวอับอายต่อคำครหานินทาของคนชาติพันธุ์อื่น แล้วเพิ่งมาออกตัวแ้ก้เก้อ

ในเมื่อมันไม่เคยมีอยู่จริง ก็ต้องยืนกรานประกาศให้เสียงดังก้องโลก ว่าโปรดหยุดทำร้าย “หมี่ดะ” หญิงสาวพรหมจรรย์ผู้บริสุทธิ์ ด้วยภาพลักษณ์ของ “มิดะ”

กลุ่มผู้นำอาข่า

ฉะนั้น เมื่อเราอ่านหนังสือเรื่อง “30 ชาิติในเชียงราย” ของบุญช่วย ศรีสวัสดิ์ แล้วพบเรื่องราว “มิดะ” โปรดพึงทำใจไว้ว่า เรากำลังอ่านนิทาน หรือยามที่เรากำลังเสพงานคีตศิลป์ชิ้นเยี่ยมที่เต็มเปี่ยมไปด้วยจินตนาการ

คงไม่ต้องถึงกับปฏิบัติการไล่ล่า “ภารกิจปิดฝังมิดะ” ตามเก็บกวาดล้างเทปซีดีเพลงมาเผาทำลาย หรือจะต้องขอถอนรายชื่อหนังสือ “30 ชาติในเชียงราย” ออกจากหนังสือหนื่งในร้อยเล่มที่คนไทยต้องอ่านหรอก

มองมุมกลับกัน ทั้ง บุญช่วย ศรีสวัสดิ์ และจริญ มโนเพ็ชร ทั้งสองคือผู้จุดสะกิดสะเกาบาดแผลให้นักมนุษยวิทยาต้องลุกขึ้นมาเต้นผาง ทบทวนองค์ความรู้ทางวิชาการด้านชาติพันธุ์วรรณาที่เราเคยทระนงตนว่า “ชาวเรารู้จักชาวเขา” แล้วเป็นอย่างดี ว่า คำพูดนั้นมีความศักดิ์สิทธิ์มากน้อยเพียงไหน

เชื่อว่าคงไม่ใช่เผ่่าอาข่าเพียงกลุ่มเดียวเท่านั้นที่เป็นผู้ถูกกระทำ
นี่ยังไม่รวมถึงความคิดของชนชั้นกลางชาวกรุงที่ภักดีต่อสถาบันและพรรคอนุรักษ์ขวาตกขอบ ที่ดาหน้ากันออกมาประณามคนบ้านนอกคอกตื้อแถบภาคเหนือ ภาคอีสานว่า เป็นลาวโง่จนเจ็บ ถูกหลอกซื้อเสียงช่วงการเลือกตั้งที่ผ่านมา

ช่องว่างระหว่าง อคติ นิทาน กับข้อเท็จจริง ที่ผู้ดีในสังคมไทยฝากบาดแผลร้าวลึกไว้กับคนชายขอบทุกชาติพันธุ์ ถูกหมักหมมมานานหลายศตวรรษ ถึงเวลาที่ความคลี่คลายปมปัญหาอย่างเป็นองคาพยพแล้วหรือยัง โดยใช้กรณี “มิดะ” “กะลาล่าเซอ” เป็นภารกิจนำร่องอย่างด่วนๆ

ที่มา หนังสือพิมพ์มติชน สุดสัปดาห์ ฉบับที่ 1621 หน้า 76

หมี่ดะ

หนังสือที่จะใช้อ้างอิงแต่ละเล่มก็ช่างจำกัดจำเขี่ยเหลือทน เพราะเขาเป็นคนพื้นราบรายแรกๆที่อาจหาญชาญชัยบุกเข้าไปคลุกคลีตีโมงกับคนหลากเชื้อชาติหลายภาษามากถึง 30 ชนเผ่า ข้อมูลบางส่วนนั้นเขาต้องอาศัยการแปลมาจากหนังสือของนักมานุษยวิทยาชาวตะวันตก

งานเขียนของบุญช่วยจังไม่ใช่ข้อเท็จจริงแบบงานวิจัยเชิงวิชาการเต็มร้อย แต่มันน่าจะมีคุณค่าฐานะ “สารคดีเรื่องเล่า” ที่ช่วยเปิดโลกแห่งการรับรู้เรื่องชนกลุ่มน้อยในสยามให้แก่ผู้สนใจพอเป็นปฐมบท

  ทว่า ณ วันนี้ เยาวชนอาข่ามีโอกาสได้เรียนหนังสือสูงขึ้น หลายคนจบปริญญาเอกปริญญาโท พรมแดนที่เคยขีดเส้นแบ่งให้พวกเขาต้องกลายเป็นตัวประหลาด ตลอดระยะเวลาอันยาวนานที่ถูกคนพื้นราบกระแหนะกระแหนว่า “อีก้อกินเนื้อหมา” หรือ “นี่ไงมิดะมั่วเซ็กซ์” ย่อมต้องได้รับการทบทวนข้อบิดเบือนนั้นอย่างเป็นกระบวนการ

สตรีอาข่าวันนี้จักไม่ยอมจำนนต่อภาพนางบาปเหมือนดังอดีตอีกต่อไป

ข้อมูล บทความส่วนหนึ่ง จาก หนังสือพิมพ์มติชน สุดสัปดาห์ ฉบับที่ 1621 ประจำวันที่ 9-15 กย.54  โดย เพ็ญสุภา สุขคตะ ใจอินทร์

หมายเหตุ ผมยกมาแค่ช่วงหนึ่งของบทความ จะพยายามลงให้ครบ (ยาวถึง 2 หน้าหนังสือพิมพ์) 

แน่นอนว่า อย่างกลุ่มอาข่าหญ่าที่ไปร่วมงานคราวนั้น หรือ อย่างพวกเราอาข่าสมัยใหม่ ไม่เคยใช้วิธีการนี้จีบสาวอาข่ามาก่อน และมั่นใจว่า หลายๆคนไม่เคยเรียนรู้ หรือรับรู้มาก่อนว่า จะจีบสาวอาข่าต้องทำอย่างไง มีขั้นตอนแบบไหน และจะใช้ลีลาวาจา คำพูดแบบไหน อย่างไง ถึงจะสามารถจีบสาว หรือ พิชิตใจสาวที่ตนเองหมายปองได้

คำพูด หรือลีลาวาจาในการจีบสาวอาข่านั้น เต็มไปด้วยคติพจน์ ความหมาย ความสุดซึ้ง การเปรีบเปรยความรัก ล้วนสื่อถึงความสามารถของหนุ่มอาข่าในสมัยก่อน แน่นอนว่า..ยากที่่หนุ่มสาวอาข่าในปัจจุบันจะเข้าใจได้..

หนุ่มๆอาข่าสมัยก่อน ถ้าไม่มีวาทกรรม หรือลีลาวาจาในการจีบสาว (พูดเกี้ยวพาราสี) รับรอง ร้อยทั้งร้อย อดมีคู่ครอง (เมีย) แน่นอน

ปล. วีดีโอนี้ มีผู้คนเข้าดูแล้วทั้งหมด 154,666 โดยกมีการแสดงความเห็นมากมาย..ลองตามไปดูเน้อ

เพลง หมี่ดะ miqdavq

ศิลปิน ลีมา  อยู่ลือ ( lima )

ผู้แต่ง  ณฐมล  ทองถิ่น

Intro:

บนฟ้าที่มีเมฆลอย บนดอยดินแดนอาข่า

เรื่องราวหลังพงพนา ที่ถูกกล่าวหาอย่างไม่เป็นธรรม

เป็นตำนานให้คนจดจำ ทั้งๆที่มันไม่เคยมีจริง

……………………………………………….

สาวน้อยชาวอาข่า  พวกเราเรียกว่าหมี่ดะ

เธอคงอยากอธิบาย  เรื่องราวร้ายๆน่าอายเหลือเกิน

จากบทเพลงที่ฟังเพลินๆ เหมือนผลักเธอเดินสู่ความมืดมน

……………………………………………………..

♯    สาวสวยเป็นหมันเป็นหม้าย  ทอดกายถ่ายทอดตำราวิชาโลกีย์

อยากบอกความจริงให้รู้เสียที  ว่าไม่เคยมีขอให้เข้าใจ

เรื่องราวหลังดงพงไพรใครจะรู้ดี  กว่าคนอาข่า

…………………………………………………….

♯♯   หมี่ดะไร้เดียงสา เล่นโล้ชิงช้าบนดอยสูง

ร่ายรำดั่งฝูงนกยูง มือจูงล้อมวงหลังดงดินแดน

เป็นตัวแทนของความสดใส  ขอเพียงเข้าใจในความเป็นจริง

Solo:

( ซ้ำ  ♯ / ♯♯ )

ทั้งในภาคทฤษฎีและปฏิบัติ จากครูผู้ในเรื่องพรรค์นี้เสียก่อน

ตำแหน่งคะจีราดะนี้ จะถูกคัดเลือกและแต่งตั้งจากบรรดาหัวหน้าครอบครัวทั้งหมดในหมู่บ้าน

ลงมติเอกฉันท์ให้รับหน้าที่นี้ โดยจะคัดเอาชายกลางคน ที่สุขภาพสมบูรณ์แข็งแรง ความประพฤติเรียบร้อย

คู่ครองหรือภรรยาตายจาก และเป็นผู้ที่ไม่มีบุตรธิดา

วิธีการผูกมัดใจสามีและลงท้ายด้วยความรู้ในการเสพสม เป็นชายคนแรกของสาวแรกรุ่นทุกคนในหมู่บ้าน

แต่เพื่อความไม่ประมาทพวกเขาก็มีกฏเกณฑ์เพื่อป้องปรามอาการใจแตกทั้งของพ่อครูและลูกศิษย์

คือ     คืนเดียวในป่าเท่านั้น สำหรับบทเรียนพิศดารบทนี้

เอาเป็นว่า ผมจะขอเล่าแบบย่อในบทความนี้เป็นลำดับต่อไปแล้วกันนะครับ ผู้เฒ่าผู้อาวุโสเล่าให้ฟังว่าแต่เดิมหมู่บ้านนี้มีอยู่กันแค่ 8 หลังคาเรือน ชนเผ่าม้งเข้ามาตั้งรกรากก่อน ต่อมามีทั้งชนเผ่าม้งและชนชนเผ่าอ่าข่าได้ย้ายเข้ามาอยู่อาศัยเพิ่ม ปัจจุบันบ้านม้งแปดหลังมีบ้านอ่าข่าอยู่ 5 หลังคาเรือน จำนวนประชากรประมาณ 30 คน ถือว่าน้อยมากเมื่อเทียบกับชนเผ่าม้ง จริงๆแล้วแต่เดิมนั้นคนอ่าข่ามีอยู่ 40 กว่าหลังคาเรือน แต่เมื่อ 10 ปีก่อนมีหลายครอบรัวได้ทะยอยย้ายออกไปอยู่หมู่บ้านอื่น ต่อๆมาก็มีครอบครัวอื่นๆย้ายตามไปอยู่ด้วย ส่วนใหญ่ย้ายไปอยู่ที่หมู่บ้านหัวยใคร้ และห้วยไร่ อ.แม่สาย จ.เชียงราย

เล่าแต่ประวัติหมู่บ้านแล้วจะหาเสน่ห์ของหมู่บ้านเจอไหมเนี่ยะ!!! จะลองเฟ้นหาเสน่ห์ของหมู่บ้านดูขอไปทีละขั้นแล้วกันนะครับ โดยอาจจะเริ่มต้นจากสิ่งที่ผมเห็นว่า น่าจะเสนอเป็นอันดับแรกมากที่สุด หรือเด่นที่สุดไปหาสิ่งที่เป็นทั่วๆไป ขอเริ่มต้นที่ความเป็นอัตลักษณ์ตัวตนก่อนนะครับ ผมหมายถึงเสน่ห์แห่งความเป็นดั้งเดิม ทั้งคนอ่าข่าและม้งในบ้านม้งแปดหลังยังคงนับถือดั้งเดิมบรรพบุรุษ (ancestor) ก็หมายความว่า ประเพณีวัฒนธรรมของทั้งสองชนเผ่ายังคงรักษาอยู่ดังเดิม ท่านใครไปหมู่บ้านในช่วงเวลาที่มีเทศกาลต่างๆท่านก็จะได้พบเห็นความเป็นดั้งเดิม กลิ่นไอแห่งมนต์เสน่ห์หมู่บ้าน การละเล่นต่างๆในช่วงเทศกาล มีโล้ชิงช้า เล่นลูกข่าง การกินไข่แดง และโยนลูกช่วงปีใหม่ม้ง บ้านอ่าข่าและม้งส่วใหญ่ยังมุงด้วยหญ้าคา

โดยเฉพาะบ้านอ่าข่าทั้ง 5 หลังคาเรือนยังมุงด้วยหญ้าคาทั้งหมด โครงสร้างของบ้านยังคงเป็นแบบดั้งเดิม ฝาผนังบ้านทำด้วยไม้ใผ่ พื้นบ้านปูด้วยแผ่นไม้และไม้ใผ่ ระเบียงบ้านปูด้วยไม้ใผ่เช่นกัน ภายในบ้านยังแยกห้องนอนระหว่างฝ่ายชายและฝ่ายหญิงแบบดั้งเดิม ระหว่างตรงกลางห้องนอนทั้งสองฝ่ายยังมีเตาไฟตั้งอยู่ ของใช้ในบ้านมีน้ำเต้าเก็บกักน้ำดื่ม มีที่ห้อยสำหร้บเก็บตะเกียบ มีหม้อนึ่งข้าว บนเตาไฟมีหิ้งซึ่งทำใว้เพื่อเก็บรักษาของสด อีกทั้งยังมีพื้นที่เก็บฟืนเอาไว้สำหรับดันไฟ การแต่งกายยังคงเห็นผู้หญิงแต่งชุดประจำเผ่าทั้งอ่าข่าและม้ง ทั้งในช่วงไม่มีงานประจำหมู่บ้านและช่วงมีเทศกาล โดยเฉพาะหญิงผู้สูงวัยจะยังคงเห็นแต่งกายด้วยชุดประจำเผ่าตลอดเวลา ในยามไปทำไร่ทำสวนยังคงเห็นผู้หญิงอ่าข่าปักผ้าไปด้วย และในวันหยุดยังคงเห็นหญิงอ่าข่าทั้งเด็กผู้ใหญ่นั่งปักผ้ากันเป็นกลุ่มโดยจะรวมตัวกันในบ้านใดบ้านหนึ่ง

รอบหมู่บ้านเต็มไปด้วยต้นไม้ต้นหญ้าเขียวชะอุ่ม มีภูเขาใหญ่น้อยตั้งไล่เรียงเป็นลำดับ ไกลออกไปจากหมู่บ้านประมาณ 1 กิโลทางฝั่งพม่าจะเห็นไร่นาของอ่าข่าและม้ง ช่วงฤดูปลูกข้าวจะเห็นต้นข้าวเขียวขจีทั้งไหล่เขาโดยเรียงกันเป็นลำดับ ยิ่งถ้าในช่วงฤดูปลูกฝิ่นจะเห็นดอกฝิ่นงามอร่ามตระการตาทั้งภูเขามีดอกสีขาว สีม่วงอ่อน สีแดง และสีชมพู ถ้าใครเคยเห็นของจริงมาก่อนจะรู้ได้ว่างดงามมากแค่ไหน ถ้าผมทำได้อยากเปิดเป็นฤดูกาลท่องเที่ยวชมดอกฝิ่น แต่ก็ไม่กล้าทำครับเพราะไร่ฝิ่นเป็นของชาวพม่า ไม่ใช่ของชาวบ้านผม แต่ถ้าใครอยากไปเที่ยวในฤดูนี้ก็สามารถไปเที่ยวชมดอกฝิ่นได้ แต่ต้องรู้จักคนฝั่งโน้นนะครับ ถ้ามีโอกาสผมจะพาเพื่อนๆไปเที่ยวในอนาคตแล้วกันนะครับ

กลับมาแถวๆใกล้หมู่บ้านอีกทีโดยรอบหมู่บ้านยังคงเห็นไร่นาของชาวบ้านอยู่ แต่มีไม่มากเพราะส่วนใหญ่เป็นป่่าเขา และเป็นป่าสงวน สิ่งที่น่าสนใจที่สุดมีน้ำตก มีป่าทึบ มีบ้านพักบนภูเขาซึ่งเป็นของกรมป่าไม้ มีสวนดอกไม้ มีดอกกุหลาบ ดอกคาเนชั่น ดอกลิลลี่ ผมจำชื่อดอกไม้ได้ไม่หมด เท่าที่เคยเห็นแถวบ้านยังมีดอกไม้อื่นที่สวยงามมากมาย ที่น่าตื่นตาตื่นใจมากที่สุดก็คือ ดอกบัวตอง ช่วงฤดูดอกบัวตองจะบานสะพรั่งทั่วทุกอณูของภูเขา ดอกบัวตองจะงามอร่ามเหลืองไปทั้งภูเขาใหญ่และเล็ก ซึ่งดอกบัวตองแถวบ้านอยู่อันดับสองรองจากจังหวัดแม่ฮ่องสอนไม่แพ้แม่ฮ่องสอนเช่นกัน นอกเหนือจากนี้ยังมีให้เที่ยวตามป่าตามเขาต่างๆ ซึ่งเต็มไปด้วยต้นไม้ ต้นหญ้านานาชาติ ส่่วนใหญ่เป็นป่าที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ

อาชีพหลักหมู่บ้านม้งแปดหลังยังคงเป็นทำไร่ทำนา ปลูกข้าว ปลูกข้าวโพด และเลี้ยงสัตว์ มีบางครอบครัวที่ปลูกกะหล่ำปลี ปลูกแครอท และทำสวนลิ้นจี่ ลำไย และปลูกมัน แต่ส่วนใหญ่ก็ยังทำอาชีพหลักเหมือนเดิม ซึ่งวันใดวันหนึ่งหมดพื้นที่สำหรับทำไรทำนาแล้ว ผมยังคิดอยู่เลยว่าจะทำอะไรกินกันดี จะต้องย้ายไปอยู่ส่วนใหนของประเทศไทย หากมีทางเลือกได้ขออยู่บนดอยบ้านเกิดของตนเองตลอดไปจนกว่าชีวิตจะหามีไม่ ทั้งหมดที่เล่ามาเป็นเรื่องที่ยังคงเห็นพบเห็นอยู่ในหมู่บ้านม้งแปดหลัง ยังคงเป็นเสน่ห์ของหมู่บ้านที่ยังคงคงความเป็นอัตลักษณ์ไว้อย่างแน่นเฟ้น แต่ไม่รู้ว่า สิ่งที่กล่าวมาทั้งหมดนี้จะยังคงให้เห็นแบบนี้ไปยาวนานสักเท่าไร ไม่อยากให้วันนั้นมาถึงเลย